ရန္သူလား၊ သားေကာင္လား || ၿဖိဳးေဝ(မဟာဝိဇၨာ) ||

“မူးယစ္ေဆးစြဲတယ္ဆိုတာ ကုသႏိုင္တဲ့ ဦးေႏွာက္ေရာဂါ တစ္ခုပါ”
-Nora D.Volkow,M.D.
Director
National Institute on Drug Abuse
အထက္ပါစကားဟာ မူးယစ္ေဆးစြဲမႈနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး အစဥ္အလာ အယူအဆေတြ လက္ခံထားတဲ့ လူ႔အဖြဲ႕အစည္း တစ္ခုက လူအမ်ားစု အတြက္ နားစိမ္းေနႏိုင္သလို အခ်ိဳ႕အတြက္ ဘာေတြေျပာေနသလဲဆိုၿပီး ေမးစရာ၊ ေလွာင္ေျပာင္ ရယ္ေမာစရာ၊ ေမးေငါ့စရာအထိပါ ျဖစ္ေကာင္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ မူးယစ္ေဆးဝါး ထုတ္လုပ္ျဖန္႔ျဖဴး ေရာင္းခ်မႈကေန မူးယစ္ေဆးစြဲမႈအထိ မူးယစ္ေဆးဝါး ျပသ၁နာဟာ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းေတြ အတြက္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ တိုက္ေနခဲ့ရေပမယ့္ ယခုအခ်ိန္ထိ မေအာင္ႏိုင္ေသးတဲ့ စစ္ပြဲတစ္ခုပမာ ျဖစ္ေနခ့ဲတာၾကာပါၿပီ။
 
မူးယစ္ေဆးဝါးေၾကာင့္ မူးယစ္ေဆးစြဲမႈကေန ရာဇဝတ္မႈေတြအထိ ဦးတည္သြားတတ္သလို မူးယစ္ေဆးစြဲမႈေၾကာင့္ ႏိုင္ငံအတြက္ အေရးပါတဲ့ လူ႔စြမ္းအား အရင္းအျမစ္ေတြ ထိခိုက္ဆံုးရႈံးၿပီး ကုန္ထုတ္စြမ္းအားေတြ က်ဆင္းတာ၊ စိတ္မက်န္းမာတာ၊ ကူးစက္ေရာဂါေတြ ျဖစ္တာ၊ ေသဆံုး တာ၊ ေထာင္လူဦးေရ တိုးပြားေစတာစတဲ့ မဆံုးႏိုင္ေတာ့တဲ့ ထိခိုက္ပ်က္စီး ဆံုးရံႈးမႈေတြကို လူ႔အဖြဲ႕အစည္း တစ္ခုလံုးက အရြယ္မေရြး ဆက္ႏႊယ္ၿပီး ခံရပါတယ္။ ေဒၚလာသန္းခ်ီ တန္တဲ့ ပိုင္ရွင္မဲ့ ဘိန္းအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ မူးယစ္ေဆး ဝါးေတြ ေတြ႕ရွိသိမ္းဆည္း ရရွိေနမႈေတြအပါအဝင္ မူးယစ္ေဆးနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ အမႈအခင္းေတြ အရလည္း မူးယစ္ေဆးစြဲမႈေတြဟာ ေဒၚလာ သန္းေပါင္းမ်ားစြာ အထိ ေျပာင္းလဲသြားတတ္တာကို ျပေနတဲ့အတြက္ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းအတြက္ တန္ဖိုးရွွိရွိ ထိထိေရာက္ေရာက္ သံုးႏိုင္တဲ့ ေငြေပါင္းမ်ားစြာဟာ မူးယစ္ေဆးစြဲမႈ အတြက္ အလဟသ၁ကုန္က်ေနတဲ့ အဓိပၸာယ္ ေဆာင္ေနပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း ႏိုင္ငံအမ်ားစုဟာ မူးယစ္ေဆးဝါး ျပသ၁နာကို စစ္ပြဲတစ္ခုပမာ ျပစ္မႈအျဖစ္ ဥပေဒေတြနဲ႔ ကိုင္တြယ္တိုက္ဖ်က္ေနၿပီး ေထာင္ထဲေရာက္တဲ့သူ အမ်ားစုဟာ မူးယစ္ေဆးနဲ႔ တစ္နည္းမဟုတ္ တစ္နည္း ပတ္သက္တဲ့ အမႈေတြေၾကာင့္ ေရာက္လာတာမ်ားပါတယ္။
 
*** အနာဂတ္လား၊ သားေကာင္လား
 
ဒါေပမဲ့ အဲဒီစစ္ပြဲမွာ ေထာင္ထဲေရာက္တဲ့ သူေတြသာ မ်ားလာေပမယ့္ မူးယစ္ေဆးဝါး ထုတ္လုပ္ျဖန္႔ျဖဴး ေရာင္းခ် ကုန္သြယ္မႈကို မေလွ်ာ့ ခ်ႏိုင္ေသးပါဘူး။ အေၾကာင္းကေတာ့ သံတိုင္ရဲ႕ ေနာက္ကြယ္မွာ ေရာက္ ေနတဲ့ သူေတြဟာ မူးယစ္ေဆးဝါးကို အဓိကအမ်ားဆံုး ထုတ္လုပ္ျဖန္႔ျဖဴး ေရာင္းခ်ေနတ့ဲေနရာမွာ အဓိကတာဝန္ရွိသူေတြနဲ႔ မူးယစ္ရာဇာေတြ မဟုတ္ဘဲ စီးပြားေရး၊ လူမႈေရး၊ ပညာေရး နိမ့္က်ၿပီး အလုပ္အကိုင္ အခြင့္အလမ္း နည္းပါးလို႔ ေငြရလြယ္ဖို႔ ဝင္လုပ္တဲ့ ကယ္ရီရာေတြ ပါသလို အမ်ားစုက မူးယစ္ေဆးစြဲၿပီး သံုးစြဲမႈ၊ ကိုယ္သံုးစြဲတဲ့ ေဆးရဖို႔အတြက္ ေရာင္းေပးရမႈနဲ႔ လက္ဝယ္ေတြ႕ရွိမႈေၾကာင့္ ေရာက္လာတဲ့ သားေကာင္ ေတြ ျဖစ္ေနလို႔ပါပဲလို႔ ပညာရွင္ေတြက ဆိုပါတယ္။ သူတို႔အဆိုအရ ေထာင္ထဲ ေရာက္ေနသူ အမ်ားစုဟာ မူးယစ္ေဆးစြဲေနလို႔ မူးယစ္ေဆးဝါး သံုးစြဲေနရတဲ့ မူးယစ္ေဆးဝါး သားေကာင္ေတြျဖစ္ၿပီး အခ်ိဳ႕ဆို ႏွစ္ဂရမ္ ထက္ မမ်ားတဲ့ ပမာဏ လက္ဝယ္ေတြ႕ရွိမႈနဲ႔ ေထာင္ထဲ ေရာက္သြား တာပါ။ ေနာက္ၿပီး ေရာက္သြားတဲ့ သူေတြဟာ တိုင္းျပည္ရဲ႕ အနာဂတ္ လို႔ဆိုၾကတဲ့ လူငယ္ေတြ အမ်ားစုျဖစ္ေနတဲ့ အတြက္ တိုင္းျပည္ရဲ႕ အနာဂတ္ေတြ ေထာင္ထဲေရာက္ေနသလို ျဖစ္ေနပါတယ္။
 
ဒါေၾကာင့္လည္း “ေဆးစြဲတဲ့သူေတြကို ေထာင္ထဲ ပို႔လိုက္တာဟာ သူတို႔ရဲ႕ ျပသ၁နာေတြကို မေျဖရွင္းႏိုင္ပါဘူး။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ပိုပဲဆိုးဝါးသြားေစ ပါတယ္။ ျပသ၁နာက ေထာင္သြင္း အက်ဥ္းခ်တာဟာ ကုန္က်စရိတ္ မ်ားေစၿပီး ေထာင္က ျပန္ထြက္လည္း ေဆးျပန္သံုးလိုက္ ေထာင္ျပန္က် လိုက္နဲ႔ အဆိုးေက်ာ့သံသရာ လည္ေနတာပါ” လို႔ နာဗ္ေၾကာသိပၸံ (Neuroscience) နဲ႔ပတ္သက္တဲ့ စာအုပ္စာတမ္းေပါင္း မ်ားစြာ ေရးသား ေဟာေျပာ ႐ိုက္ကူးေနတဲ့ နာမည္ေက်ာ္ နာဗ္ေၾကာသိပၸံပညာရွင္ David Eagleman က ဆိုတာျဖစ္ပါတယ္။ အဓိကကေတာ့ မူးယစ္စစ္ပြဲမွာ မူးယစ္ ေဆးထုတ္လုပ္ ေရာင္းခ်ေနသူေတြဟာ အႏၱရာယ္ရွိတဲ့ ရန္သူ ေတြျဖစ္ေပမယ့္ မူးယစ္ေဆး စြဲေနသူေတြဟာ ရန္သူမဟုတ္ဘဲ သားေကာင္ေတြဆိုတာ သိပၸံပညာရွင္ေတြ သိရွိ လာတာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ မူးယစ္ေဆးစြဲတဲ့သူကို သားေကာင္လို႔ မျမင္တာ အခုမွ မဟုတ္ပါဘူး။ ၁၉၃၀ ျပည့္ႏွစ္ ဝန္းက်င္ေလာက္ ကတည္းက မူးယစ္ေဆး စြဲတဲ့ အမူအက်င့္ကို သိပၸံပညာရွင္ေတြ စတင္ေလ့လာခ်ိန္မွာ လူေတြ မူးယစ္ေဆးစြဲတာဟာ ကိုယ္က်င့္တရား ခ်ိဳ႕ယြင္းမႈနဲ႔ စိတ္စြမ္းအင္ ေလ်ာ့နည္းမႈေၾကာင့္ ယူဆခဲ့ၾကပါတယ္။ အဲဒီအျမင္ေတြေၾကာင့္ပဲ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းမွာ မူးယစ္ေဆး စြဲတဲ့သူေတြကို က်န္းမာေရး ျပသ၁နာ လို႔မျမင္ဘဲ ကိုယ္က်င့္တရား က်ဆင္းမႈလို႔ ရႈျမင္ၿပီး ႀကိဳတင္ကာကြယ္ တာေတြ၊ ကုသတာေတြထက္ အျပစ္ေပး အေရးယူဖို႔၊ ေထာင္ထဲ ထည့္ ထားဖို႔ပဲ အေလးသာ ခဲ့ၾကပါတယ္။
 
ဒါေပမဲ့ ယေန႔ေခတ္မွာေတာ့ သိပၸံပညာ၊ အထူးသျဖင့္ အေနာက္ႏိုင္ငံေတြ မွာ အထူးေလ့လာ လိုက္စားလာတဲ့ ပညာရပ္တစ္ခုျဖစ္တဲ့ လူေတြရဲ႕ အျပဳအမူ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြနဲ႔ အေတြးေတြကို ဦးေႏွာက္နဲ႔ နာဗ္ေၾကာ ေတြရဲ႕ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြက တစ္ဆင့္ ေလ့လာတဲ့ နာဗ္ေၾကာသိပၸံ (Neuroscience) အရ မူးယစ္ေဆးစြဲမႈအေပၚ အျမင္ေတြကို လံုးဝေျပာင္း လဲ လိုက္ပါတယ္။ နာဗ္ေၾကာသိပၸံအရ ဦးေႏွာက္ထဲက အေၾကာင္းကို ရွာေဖြေတြ႕ရွိလာတဲ့ အခါမွာေတာ့ မူးယစ္ေဆး မသံုးမေနရ စြဲလမ္းမႈနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး အရင္ကေတြ႕ရွိ သိရွိထားတာေတြကို လံုးလံုးလ်ားလ်ား ေျပာင္းလဲလိုက္တဲ့ အတြက္ မူးယစ္ေဆးစြဲတဲ့ ျပသ၁နာကို ထိထိေရာက္ ေရာက္ တံု႔ျပန္လာႏိုင္သလို မူးယစ္ေဆးဝါး စစ္ပြဲမွာ ရန္သူမဟုတ္ဘဲ သားေကာင္ ျဖစ္ေနသူေတြကို ကယ္တင္ႏိုင္ၿပီ ျဖစ္ပါတယ္။
 
*** အတြင္းရန္
 
အဲဒီေတြ႕ရွိခ်က္ေတြအရ မူးယစ္ေဆး မသံုးမေနရ စြဲလမ္းမႈကို ျဖစ္ေစတဲ့ ရန္သူဟာ ဦးေႏွာက္ထဲမွာ ျဖစ္ေနပါတယ္။ နာဗ္ေၾကာသိပၸံအရ မူးယစ္ေဆး စြဲတယ္ဆိုတာ ျပန္ျပန္ျဖစ္တတ္တဲ့ နာတာရွည္ ဦးေႏွာက္ ေရာဂါျဖစ္ၿပီး အႏၱရာယ္ရွိတဲ့ အက်ိဳးဆက္ေတြ ရွိတာေတာင္ မူးယစ္ေဆးကို အာသာငမ္းငမ္း ရွာေဖြေနတဲ့ လကၡဏာရွိတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ေရာဂါလို႔ ဆိုရတာကေတာ့ မူးယစ္ေဆးဟာ ဦးေႏွာက္ရဲ႕ ဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္ပံုနဲ႔ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြကို ေျပာင္းလဲေစတတ္တဲ့ အတြက္ ျဖစ္ပါတယ္။
 
အဲဒီဦးေႏွာက္ ေျပာင္းလဲမႈေတြဟာ အခ်ိန္ၾကာျမင့္စြာ ျဖစ္တည္ေနႏိုင္ၿပီး ေဆးစြဲသူေတြမွာ ေတြ႔ရတတ္တဲ့ အႏၱရာယ္ရွိတဲ့ အျပဳအမူေတြ လုပ္ေဆာင္တဲ့အထိ ဦးတည္သြားေစပါတယ္။ မူးယစ္ေဆးစြဲတာဟာ ႏွလံုးေရာဂါလို အျခားေရာဂါေတြနဲ႔ အေတာ္ဆင္ပါတယ္။ အျခားေရာဂါ ေတြလိုပဲ ပံုမွန္ က်န္းက်န္းမာမာနဲ႔ လုပ္ေဆာင္ေနတဲ့ ကိုယ္အဂၤါရဲ႕ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြကို ေႏွာင့္ယွက္ဖ်က္ဆီး တတ္ျပီး ျပင္းျပင္းထန္ထန္ ထိခိုက္ေစတဲ့ အက်ိဳးဆက္ေတြ ရွိေပမယ့္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္ ႏိုင္သလို ကုသေပ်ာက္ကင္း ႏိုင္ပါတယ္။ အဲဒီလိုတိုးတက္တဲ့ ေလ့လာေတြ႕ရွွိမႈေတြ ရွိလာေပမယ့္ ယေန႔အထိ လူအမ်ားစုဟာ မူးယစ္ေဆး ဘာေၾကာင့္စြဲမွန္း ေသခ်ာနားမလည္ ၾကေသးသလို မူးယစ္ေဆးဟာ မသံုးမေနရ စြဲလမ္းတဲ့ အထိ ဦးေႏွာက္ကို ဘယ္လိုေျပာင္းလဲ ပစ္သလဲဆိုတာ မသိၾကေသးပါ ဘူး။ ဒါ့အျပင္ အျခားေရာဂါေတြလို ကုသေပ်ာက္ကင္းႏိုင္တဲ့ က်န္းမာေရး ျပသ၁နာတစ္ခုလို မျမင္ဘဲ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းအတြက္ အႏၱရာယ္ရွိတဲ့ မေကာင္းဆိုးဝါး ရန္သူလိုျမင္ၿပီး ေထာင္သြင္း အျပစ္ေပးထား လိုက္ေပ မယ့္ မူးယစ္သားေကာင္နဲ႔ သူ႔မိသားစု ေဆြမ်ိဳးသားခ်င္းေတြ ကေတာ့ ဒုကၡသုကၡမ်ိဳးစံုကို ခံစားရတတ္ပါတယ္။ အရင္တုန္းက စိတ္က်န္းမာေရး မေကာင္းသူကို က်န္းမာေရးေၾကာင့္လို႔ မသိဘဲ မေကာင္းဆိုးဝါး ပူးဝင္ေနသူ တစ္ေယာက္လို သတ္မွတ္တာ၊ သတ္ပစ္တာ၊ ေထာင္သြင္း ခ်ဳပ္ေႏွာင္ခဲ့တာမ်ိဳးနဲ႔ သြားတူေနပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ မူးယစ္ေဆးက ဦးေႏွာက္ကို ဘယ္လိုေျပာင္းလဲပစ္သလဲ ဆိုတဲ့အေၾကာင္း သိႏိုင္ဖို႔ လူတိုင္းရဲ႕အထက္မွာ တစ္သက္လံုး အတူရွိေနၿပီး မူးယစ္ေဆးစြဲမႈမွာ အတြင္းရန္ျဖစ္မွန္း မသိေသးတဲ့ ဦးေႏွာက္အေၾကာင္း အရင္ဆံုး အနည္းငယ္ ေျပာခ်င္ပါတယ္။
 
*** သတင္းအခ်က္အလက္ စင္တာ
 
တကယ္ေတာ့ ဦးေႏွာက္ဟာ လူ႔ခႏၶာကိုယ္မွာ အရႈပ္ေထြးဆံုး အလုပ္ အမ်ားဆံုး အဂၤါအစိတ္အပိုင္း ျဖစ္ၿပီး သံုးေပါင္ေလးတဲ့ တို႔ဖူးပံုစံတစ္ရႈး ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီလို ေသးငယ္ေပမယ့္ အသက္ရွဴတာ၊ ႏွလံုးခုန္တာကအစ မနက္အိပ္ရာထ၊ မ်က္ႏွာသစ္၊ ေရခ်ိဳး၊ အစာစား၊ လမ္းေလွ်ာက္၊ ကား ေမာင္း၊ စကားေျပာ၊ အလုပ္လုပ္စတဲ့ ညအိပ္တဲ့အထိ လူတစ္ေယာက္ ရဲ႕ ေန႔စဥ္လႈပ္ရွား ေဆာင္ရြက္မႈေတြကို ခံစားလုပ္ေဆာင္ႏိုင္ဖို႔ ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕ အေျခခံလႈပ္ရွား လည္ပတ္မႈေတြ လည္ပတ္ႏိုင္ေအာင္ ထိန္းေက်ာင္းေပး ပါတယ္။ တစ္နည္းေျပာရရင္ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ အေတြးေတြ၊ ခံစားခ်က္ ေတြနဲ႔ အျပဳအမူေတြကို ထိန္းခ်ဳပ္ပံုသြင္းေပးဖို႔၊ က်န္တဲ့အဖြဲ႕ အဂၤါအစိတ္ အပိုင္းေတြ လည္ပတ္ႏိုင္ဖို႔ ဦးေႏွာက္ စိတ္အပိုင္းေတြ အားလံုးဟာ အတူတကြ ပူးေပါင္း လုပ္ေဆာင္ေနတဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ စင္တာ တစ္ခုလို လုပ္ေဆာင္ေပးေနျပီး သတင္း အခ်က္အလက္ေတြ အျပန္ အလွန္ ဆက္သြယ္ ပို႔ေဆာင္ေပးဖို႔ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ သယ္ယူ ပို႔ေပးတဲ့ ႏ်ဴရြန္(Neuron) လို႔ေခၚတဲ့ နာဗ္ဆဲလ္ ဘီလီယံ ေပါင္းမ်ားစြာနဲ႔ ဖြဲ႕စည္းထားတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ႏ်ဴရြန္ရဲ႕ ပံုသ႑ာန္က အမ်ိဳးမ်ိဳးျဖစ္ေပမယ့္ ေယဘုယ်အားျဖင့္ ေသးသြယ္ ရွည္လ်ားပါတယ္။ အဲဒီႏ်ဴရြန္တစ္ခုဟာ အျခားႏ်ဴရြန္ေပါင္းမ်ားစြာနဲ႔ ဆက္သြယ္ႏိုင္ၿပီး သတင္း အခ်က္အလက္ ေတြကို လက္ခံတာ၊ အျခားႏ်ဴရြန္ဆီ ပို႔ေပးတာေတြကို လုပ္ေဆာင္ပါ တယ္။ ႏ်ဴရြန္တစ္ခုနဲ႔တစ္ခု ဆက္သြယ္တဲ့ ေနရာကို နာဗ္ေၾကာဆက္ (Synapse) လို႔ေခၚၿပီး ဆက္သြယ္တဲ့အခါ တိုက္႐ိုက္ထိေတြ႔မႈ မရွိဘဲ အနည္း ငယ္က ကြာဟေနၿပီး အရည္တစ္ခု ျဖည့္ထားပါတယ္။ အဲဒီ ကြာဟေန တဲ့ ေနရာကို နာဗ္ေၾကာ ဆက္ဟာကြက္ (Synaptic Gap) လို႔ ေခၚပါတယ္။ အဲဒီႏ်ဴရြန္ႏွစ္ခု ဆက္သြယ္တဲ့ေနရာမွာ ရွိေနတဲ့ ဟာကြက္ ကိုျဖတ္ၿပီး သတင္းအခ်က္အလက္ ေတြကို ပို႔ေပးတဲ့ သဘာဝဓာတု ပစၥည္းကို နာဗ္ေၾကာပို႔ပစၥည္း (Neurotransmitter) လို႔ ေခၚပါတယ္။ အဲဒီ သတင္းအခ်က္အလက္ ေတြက လူအမ်ားသိထားၾကတဲ့ စိတ္ပဲျဖစ္ပါတယ္။ (စကားခ်ပ္-ဗုဒၶဘာသာ အယူအဆအရ စိတ္ဟာ ဟဒယႏွလံုးအိမ္မွာ အစျပဳတယ္လို႔ ယူပါတယ္။) ဦးေႏွာက္ထဲမွာ နာဗ္ေၾကာပို႔ပစၥည္း (Neurotransmitter) လို႔ေခၚတဲ့ သဘာဝ ဓာတုပစၥည္း အမ်ိဳးအစားေတြ အမ်ားႀကီး ရွွိပါတယ္။ အဲဒီသဘာဝ ဓာတုပစၥည္းေတြထဲမွာ ဒိုပါမင္း (Dopamine) ဆိုတဲ့ ဓာတုပစၥည္းဟာ မူးယစ္ေဆးစြဲမႈမွာ အဓိကအေရးပါ တဲ့ အခန္းက႑ကေန ပါဝင္ေနပါတယ္။
 
အဲဒီေတာ့ ႏ်ဴရြန္တစ္ခုရဲ႕ အဖ်ားတစ္ဖက္ကေန နာဗ္ေၾကာပို႔ ပစၥည္းေတြ ကို ထုတ္ေပးပါတယ္။ အဲဒီပစၥည္းေတြကို ေနာက္ႏ်ဴရြန္တစ္ခုရဲ႕ လက္ခံ အစိတ္အပိုင္း (Receptor)က လက္ခံရယူပါတယ္။ (ဥပမာ- လူႏွစ္ေယာက္ စကားေျပာတဲ့အခါ တစ္ေယာက္ပါးစပ္က စကားေတြကို ပို႔လႊတ္ၿပီး နားေထာင္တဲ့ သူရဲ႕နားက လက္ခံနားေထာင္ သလိုပါပဲ။) ႏ်ဴရြန္တစ္ခုဟာ လံုေလာက္တဲ့ လႈံ႕ေဆာ္မႈကို ျဖစ္ေစတဲ့ နာဗ္ေၾကာပို႔ ပစၥည္းေတြကို အျခား ႏ်ဴရြန္တစ္ခုကေန ရရွိတာနဲ႔ မီးႀကိဳးေတြမွာ မီးခလုပ္ႏွိပ္တာနဲ႔ လွ်ပ္စစ္စီးသြားသလိုပဲ လွ်ပ္စစ္ေတြဟာ ႏ်ဴရြန္တစ္ ေလွ်ာက္ ေတာက္ေလွ်ာက္ စီးသြားပါတယ္။ ၾကားမွာမစီးဘဲ ရပ္တာမ်ိဳး မရွိပါဘူး။ ဆိုလိုတာက လံုေလာက္တဲ့ လႈံ႕ေဆာ္မႈ (သတင္းအခ်က္အလက္ ဆိုတဲ့ နာဗ္ေၾကာပို႔ ပစၥည္း) မရရင္ မေလာင္ကြ်မ္းဘဲ ႏ်ဴရြန္တစ္ေလွ်ာက္ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္ မစီးပါဘူး။ အဲဒီလွ်ပ္စစ္ဓာတ္ေၾကာင့္ ႏ်ဴရြန္ရဲ႕ တစ္ဖက္စြန္း ရွိ နာဗ္ေၾကာဆက္မွာ သဘာဝဓာတု ပစၥည္းျဖစ္တဲ့ နာဗ္ေၾကာပို႔ ပစၥည္းေတြ ထုတ္လႊင့္မႈ ျဖစ္ေပၚပါတယ္။ အဲဒီပစၥည္းေတြကို အျခား ႏ်ဴရြန္တစ္ခုရဲ႕ လက္ခံ အစိတ္အပိုင္းကေန လက္ခံရယူပါတယ္။ လက္ခံရရွွိတဲ့ ဓာတုပစၥည္းေတြက ေနာက္ ႏ်ဴရြန္တစ္ခုကို လႈံ႕ေဆာ္မႈေပး ပါတယ္။ လံုေလာက္တဲ့ လံႈ႕ေဆာ္မႈ ပမာဏရရင္ ေနာက္ႏ်ဴရြန္ တစ္ခုမွာ လည္း လွ်ပ္စစ္စီးမႈ ျဖစ္ေပၚပါတယ္။ ဘာနဲ႔တူသလဲဆိုေတာ့ ဝါယာႀကိဳး ေတြ၊ ကြန္ရက္ေတြနဲ႔ ခ်ိတ္ဆက္ၿပီး သတင္း အခ်က္အလက္ေတြ အျပန္ အလွန္ ပို႔ေဆာင္ လုပ္ကိုင္ေနတဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ စင္တာႀကီး တစ္ခုနဲ႔ တူပါတယ္။
 
*** မူးယစ္ဦးေႏွာက္
 
အဲဒီေတာ့ ရႈပ္ေထြးနက္နဲစြာနဲ႔ အလုပ္အမ်ားႀကီး လုပ္ေနရတဲ့ ဦးေႏွာက္ရဲ႕ ဆက္သြယ္မႈစနစ္ကို ဓာတုပစၥည္းေတြ ျဖစ္တဲ့ မူးယစ္ေဆးက ဟန္႔ တားေႏွာင့္ယွက္ ႏိုင္ပါတယ္။ သတင္းအခ်က္ေတြကို လက္ခံတာ၊ ပို႔ေဆာင္ တာေတြ လုပ္ေဆာင္ေနတဲ့ ႏ်ဴရြန္ေတြကို ၾကားဝင္ေႏွာင့္ ယွက္ႏိုင္ ပါတယ္။ မူးယစ္ေဆးမွာပါတဲ့ ဓာတုပစၥည္းေတြက နာဗ္ေၾကာပို႔ ပစၥည္း(Neurotransmitter) ပံုစံကိုတုပၿပီး ႏ်ဴရြန္ေတြကို လႈံ႕ေဆာ္ႏိုင္ပါ တယ္။ အဲဒီလုိ နာဗ္ေၾကာပို႔ပစၥည္း ပံုစံတုပထားေပမယ့္ နာဗ္ေၾကာပို႔ ပစၥည္းေတြက ႏ်ဴရြန္ေတြကို လႈံ႔ေဆာ္သလိုမ်ိဳး တစ္ပံုစံတည္း တူေအာင္ မလႈံ႕ေဆာ္ႏိုင္သလို မူမမွန္တဲ့ သတင္းအခ်က္ အလက္ အမွားေတြကိုပဲ ထုတ္လႊတ္ပါတယ္။ အဲဒီလိုနဲ႔ ႏ်ဴရြန္ေတြဟာ မူမမွန္တဲ့ နာဗ္ေၾကာပို႔ ပစၥည္း အေျမာက္အျမားကို ထုတ္လႊတ္ၿပီး တစ္ခုနဲ႔တစ္ခု ပို႔ရာကေန ပံုမွန္လည္ပတ္ေနတဲ့ ယႏၱရားကို ကေျပာင္းကျပန္ ျဖစ္ေအာင္ လုပ္ပါ ေတာ့တယ္။
 
မူးယစ္ေဆးအမ်ားစုဟာ ဦးေႏွာက္ထဲက (ေရွ႕မွာေျပာခဲ့တဲ့) ဒိုပါမင္း (Dopamine) ဆိုတဲ့ သဘာဝဓာတု ပစၥည္းေတြ ျပည့္ေနတဲ့ ဆုလာဘ္ (အသိအမွတ္ျပဳ ခ်ီးေျမွာက္ခံရမႈ ဆိုတဲ့ ဝမ္းေျမာက္မႈ) နဲ႔ဆိုင္တဲ့ အစိတ္ အပိုင္းကို အဓိက ပစ္မွတ္ထား ေႏွာင့္ယွက္ ပါတယ္။ ဒိုပါမင္း (Dopamine) ဟာ လႈပ္ရွားမႈ၊ စိတ္ခံစားမႈ၊ တက္ၾကြမႈ၊ ေပ်ာ္ရႊင္ ဝမ္းေျမာက္မႈနဲ႔ ဆိုင္တဲ့ ဦးေႏွာက္ရဲ႕ အပိုင္းေတာ္ေတ္ာမ်ားမ်ားမွာ ရွွိေနတဲ့ နာဗ္ေၾကာပို႔ပစၥည္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဆုလာဘ္နဲ႔ဆိုင္တဲ့ ဦးေႏွာက္အစိတ္ အပိုင္းဟာ ဝမ္းေျမာက္ ေပ်ာ္ရႊင္မႈဆိုတဲ့ ဆုလာဘ္နဲ႔ ဆိုင္တဲ့အရာေတြကို စြဲလမ္းၿပီး ထပ္တလဲလဲ လုပ္ေအာင္ လုပ္ေဆာင္ေပးပါတယ္။ အျပင္မွာ ေပ်ာ္ရႊင္ဝမ္းေျမာက္စရာ (ဆုလာဘ္) တစ္ခုခုႀကံဳတာနဲ႔ ဆုလာဘ္နဲ႔ဆိုင္တဲ့ ဦးေႏွာက္ပတ္လမ္းဟာ လႈပ္ရွားလာၿပီး ဒုိပါမင္းေတြ ထုတ္လႊတ္သလို မွတ္သားရမယ့္ အေရးႀကီးတဲ့ အရာတစ္ခုေတာ့ ျဖစ္ေနၿပီ ဆိုၿပီး ဦးေႏွာက္ က မွတ္ထားလိုက္ပါတယ္။ မွတ္႐ုံမက အဲဒီအရာကို ဘာမွမစဥ္းစားဘဲ ေနာက္ထပ္ အႀကိမ္ႀကိမ္အခါခါ လုပ္ဖို႔ သင္ေပးပါတယ္။ မူးယစ္ေဆး သံုးလိုက္တာနဲ႔ စြဲသြားေအာင္ လုပ္တာ အဲဒီဆုလာဘ္နဲ႔ဆိုင္တဲ့ ဦးေႏွာက္ပတ္လမ္းမွာ ျဖစ္တာျဖစ္ပါတယ္။
 
မူးယစ္ေဆးသံုးတဲ့အခါ ဒိုပါမင္းကို အျခားဆုလာဘ္နဲ႔ ဆိုင္တဲ့အခါ ထုတ္လႊတ္တဲ့ ပမာဏထက္ ႏွစ္ဆကေန ဆယ္ဆအထိ ပိုထုတ္လႊတ္ၿပီး ဆုလာဘ္နဲ႔ဆိုင္တဲ့ ဦးေႏွာက္ပတ္လမ္းမွာ ဒိုပါမင္းေတြ မ်ားလာျပီး မူးယစ္ေဆးကို ထပ္ကာတလဲလဲ သံုးဖို႔ ပိုၿပီးလႈံ႕ေဆာ္လိုက္ပါတယ္။ အဲဒီလိုနဲ႔ ျပင္ပက ဝမ္းေျမာက္စရာ တစ္ခုခုေၾကာင့္ ဆုလာဘ္နဲ႔ဆိုင္တဲ့ ဦးေႏွာက္ပတ္လမ္းမွာ ဒိုပါမင္းထြက္တာဟာ မူးယစ္ေဆးေၾကာင့္ ထြက္တာနဲ႔ ယွဥ္ရင္ ဘာမွ မေျပာပေလာက္တဲ့ အတြက္ မူးယစ္ေဆးကို ထပ္ကာတလဲလဲ ထပ္သံုးခ်င္ေလာက္ေအာင္ စြဲလမ္းမႈကို ျဖစ္ေစတာ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီေတာ့ ပံုမွန္ျပင္ပက ဝမ္းေျမာက္စရာ တစ္ခုခုေၾကာင့္ျဖစ္ တဲ့ ဆုလာဘ္ရတာနဲ႔ မူးယစ္ေဆးေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ ဆုလာဘ္ရတာ ဘာကြာသလဲ ဆိုေတာ့ နားနားကပ္ၿပီး တိုးတိုးဖြင့္တဲ့အသံနဲ႔ ေဆာင္းေဘာက္စ္နဲ႔ အနီးကပ္ အက်ယ္ႀကီးဖြင့္တဲ့ အသံကြာသလိုမ်ိဳး ကြာျခားပါတယ္။ အသံက်ယ္ရင္ အသံကိုေလွ်ာ့ခ် ညွိသလိုပဲ ဦးေႏွာက္ ကလည္း ဒိုပါမင္း အထြက္မ်ားလာရင္ ညွိဖို႔အတြက္ ဒိုပါမင္းကို ေလွ်ာ့ လႊတ္တာ ျဖစ္ျဖစ္ ႏ်ဴရြန္ကလက္ခံတဲ့ အေရအတြက္ကို ေလ်ွာ့ခ်တာျဖစ္ျဖစ္ လုပ္ပါတယ္။ အဲဒီလိုနဲ႔ ေဆးစြဲသူရဲ႕ ဆုလာဘ္နဲ႔ဆိုင္တဲ့ ဦးေႏွာက္ အစိတ္အပိုင္းမွာ ဒိုပါမင္းရဲ႕ သက္ေရာက္မႈ အစြမ္းအာနိသင္ဟာ ေလ်ာ့က်လာၿပီး အျခားေပ်ာ္ရႊင္ ဝမ္းေျမာက္စရာ (ဆုလာဘ္) နဲ႔ ဆိုင္တဲ့ အရာေတြကို ခံစားႏိုင္စြမ္း က်ဆင္းလာပါတယ္။
 
ဒါေၾကာင့္လည္း မူးယစ္ေဆးစြဲသူေတြမွာ မတက္ၾကြထိုင္းမိႈင္းတာ၊ အသက္မဲ့သလို ျဖစ္တာ၊ ဝမ္းနည္းညွိဳးငယ္တာ၊ အရင္က ေပ်ာ္ရႊင္စရာျဖစ္ ခဲ့တဲ့ အရာေတြကို မခံစားႏိုင္ေတာ့တာ စတဲ့လကၡဏာေတြ ေတြ႕ရတာ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီလိုနဲ႔ မူးယစ္ေဆးစြဲသူဟာ အရင္က ပံုမွန္အေျခအေနမွာ ရွိခဲ့တဲ့ ဒိုပါမင္းပမာဏ ျပန္ေရာက္ဖို႔အတြက္ ေဆးကို ထပ္တလဲလဲသံုးဖို႔ လိုလာတာ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီလိုနဲ႔ ေဆးသံုးလိုက္ ဒိုပါမင္းေတြ အလြန္ အကြ်ံထြက္လိုက္ ဦးေႏွာက္က ညွိလိုက္လို႔ ဒိုပါမင္း အာနိသင္က်သြားလိုက္ ဒိုပါမင္း အာနိသင္ ပံုမွန္အတိုင္းျဖစ္ဖို႔ ေဆးျပန္သံုးလိုက္နဲ႔ အဆိုးေက်ာ့ သံသရာလည္ရင္း ေဆးစြဲတယ္ဆိုတာ ျဖစ္တာျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ မူးယစ္ေဆးေၾကာင့္ မူလက လူေကာင္းတစ္ေယာက္ရဲ႕ ဦးေႏွာက္ဟာ ေျပာင္းလဲသြားရာကေန ေဆးစြဲတဲ့သူ တစ္ေယာက္အျဖစ္ ေရာက္ျပီး ျပႆနာေတြ ရင္ဆိုင္ရတာ ျဖစ္ပါတယ္။ တစ္နည္းေျပာရရင္ မူးယစ္ ေဆးေၾကာင့္ အရင္က မိတ္ေဆြလို အက်ိဳးျပဳတဲ့ ဦးေႏွာက္ဟာ ရန္သူ ဦးေႏွာက္အျဖစ္ ေျပာင္းလဲသြားပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း မူးယစ္ေဆး စြဲလမ္းမႈကို ျဖစ္ေစတဲ့ ဝယ္လိုအားက ဦးေႏွာက္ထဲမွာ ရွိတဲ့အတြက္ ဦးေႏွာက္ကို ကိုင္တြယ္ဖို႔ David Eagleman က ဆိုတာျဖစ္ပါတယ္။
 
*** အျပင္ရန္
 
အဲဒီလိုဦးေႏွာက္ကို အတြန္းရန္သူ တစ္ေယာက္လို ျဖစ္ေအာင္ တစ္နည္း ဦးေႏွာက္ မူးယစ္ေဆးစြဲေအာင္ သံုးစြဲတတ္ဖို႔ ဆိုတာလည္း မူးယစ္ေဆးကို စသံုးျဖစ္မွ ျဖစ္တာျဖစ္တဲ့အတြက္ လူတစ္ေယာက္ကို မူးယစ္ေဆး သံုးျဖစ္ ေအာင္ လုပ္တဲ့အရာေတြကိုလည္း ေမးစရာရွိလာပါတယ္။ လူတစ္ ေယာက္ ကို မူးယစ္ေဆး သံုးျဖစ္ေအာင္လုပ္တဲ့ အရာေတြ အမ်ားႀကီးရွိတဲ့ အထဲမွာ ကေလးဘဝကတည္းက ရန္လိုတဲ့ အျပဳအမူရွိတာ၊ အုပ္ထိန္းသူ က ေသခ်ာမထိန္းေက်ာင္း မပ်ိဳးေထာင္ႏိုင္တာ၊ လူမႈဆက္ဆံေရး အား နည္းတာ၊ အသစ္အဆန္းကို စမ္းခ်င္တာ၊ ေက်ာင္းပတ္ဝန္းက်င္မွာ မူးယစ္ ေဆး အလြယ္တကူ ရႏိုင္တာ စတာေတြ ပါဝင္ေပမယ့္ အဓိကက်တာ ေတာ့ ပတ္ဝန္းက်င္ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ လူတစ္ေယာက္ က်င္လည္ေနတဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္ဟာ မူးယစ္ေဆး မသံုးေအာင္ မွန္ကန္တဲ့ အေတြးအေခၚ အသိပညာ မေပးႏိုင္တာ၊ မူးယစ္ေဆး အလြယ္တကူရႏိုင္ၿပီး သံုးစြဲျဖစ္ ေအာင္ လည္း ဖိအားေပးတာေတြက မူးယစ္ေဆးကို စမ္းသပ္သံုးစြဲမိၿပီး စြဲသြားေစတာ ျဖစ္ပါတယ္။
 
*** ေရေသာက္ျမစ္သံုးခု
 
ဒါေၾကာင့္ ျပန္ခ်ဳပ္ရရင္ မူးယစ္ေဆးစြဲမႈ ျပသ၁နာမွာ ထုတ္လုပ္ျဖန္႔ျဖဴး ေရာင္းသူဆိုတဲ့ ပင္မေရေသာက္ျမစ္၊ မူးယစ္ေဆး သံုးစြဲျဖစ္ေအာင္ ဖန္တီးေပးတဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္ဆိုတဲ့ ေရေသာက္ျမစ္ နဲ႔ မူးယစ္ေဆး မသံုးမေနရ စြဲလမ္းေအာင္ လုပ္ေဆာင္တဲ့ ဦးေႏွာက္ဆိုတဲ့ ေရေသာက္ ျမစ္ဆိုၿပီး ေရေသာက္ျမစ္ သံုးခုဆိုတဲ့ ရန္သူသံုးဦး ရွိေနတာ သိရပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ေရေသာက္ျမစ္သံုးခုမွာ အဓိကက်ေနတဲ့ ထုတ္လုပ္ျဖန္႔ျဖဴး ေရာင္းခ် သူေတြဆိုတဲ့ ေရေသာက္ျမစ္ႀကီးကို အျမစ္မျဖတ္ႏိုင္ရင္ အေကာင္းဆံုး ျဖစ္ေပမယ့္ အေၾကာင္း အမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ အျမစ္မျဖတ္ ႏိုင္ေသးေတာင္ က်န္တဲ့ ေရေသာက္ႏွစ္ခုကို အျမစ္မျပတ္ေတာင္ ရွင္သန္ႀကီးထြား မလာေအာင္ လုပ္လို႔ရပါတယ္။ ဦးေႏွာက္ေၾကာင့္ စြဲလမ္းမႈျဖစ္ေနတာကို ကုသလို႔ရသလို အဲဒီစြဲလမ္းမႈကို ျဖစ္ေစတဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္ အေၾကာင္းေတြ မျဖစ္ေအာင္ ႀကိဳတင္ ကာကြယ္လို႔ ရပါတယ္။
 
ႀကိဳတင္ကာကြယ္ျခင္းက အေကာင္းဆံုး ကုသနည္းလို႔လည္း ဆိုတဲ့ အတြက္ ပတ္ဝန္းက်င္ေကာင္းေတြ ဖန္တီးတာ၊ အသိပညာ ေပးတာေတြ ဟာ အေကာင္းဆံုး ကာကြယ္နည္း ျဖစ္သလို မကာကြယ္ႏိုင္လို႔ သံုးမိၿပီး စြဲသြားရင္လည္း ကုသလို႔ရပါတယ္။ အေနာက္ ႏိုင္ငံေတြမွာေတာ့ မူး ယစ္ေဆး စြဲသူေတြကို ျပန္လည္ထူေထာင္ေရး လုပ္ငန္းေတြနဲ႔ လူေကာင္း ပကတိ ျပန္ျဖစ္ေအာင္ လုပ္ေဆာင္ေပးေနၾကပါၿပီ။ သူတို႔အဆိုအရ မူးယစ္သားေကာင္ေတြ အတြက္ ေထာင္က အေျဖမဟုတ္ဘဲ အဆိုးေက်ာ့ သံသရာ လည္ေစတဲ့အတြက္ ျပန္လည္ထူေထာင္ေရး စင္တာေတြနဲ႔ က်န္းမာေရး တစ္ခုလို ကုသေပးတာသာ မူလအေျခအေန အတိုင္း ျပန္ေကာင္းႏိုင္ဖို႔ အေကာင္းဆံုးပဲလို႔ ဆိုပါတယ္။ တစ္နည္းဆိုရရင္ မူးယစ္ေဆးစြဲသူကို ရန္သူလို႔ မသတ္မွတ္ဘဲ သားေကာင္အျဖစ္ ျပန္လည္ ထူေထာင္ေရးေတြနဲ႔ လူေကာင္း ျပန္ျဖစ္ေစဖို႔ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီအျမင္ ဟာ အစဥ္အလာ အယူအဆေတြကို ေသြးတိုးစမ္း စိန္ေခၚေနတဲ့အ ျမင္မ်ိဳး ျဖစ္ေကာင္းျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ သိပၸံပညာဟာ အေၾကာင္း ရွာတဲ့ ပညာျဖစ္တဲ့အတြက္ မူးယစ္ေဆး စြဲတဲ့ တကယ့္ အေၾကာင္းရင္းကို ရွာေတြ႔လာတာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒီေဆာင္းပါးမွာ သိပၸံပညာရပ္ တစ္ခုျဖစ္ၿပီး ေခတ္စားလာတဲ့ နာဗ္ေၾကာသိပၸံအရ ေတြ႕ရွိထားတာေတြကို တင္ျပေပးတာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ အဲဒီပညာရပ္နဲ႔ စိမ္းေနတဲ့သူေတြ အတြက္ေတာ့ သို႔ေလာသို႔ေလာ ျဖစ္ေကာင္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ကမာၻႀကီးက ရြာႀကီးျဖစ္လာၿပီး တစ္ေနရာမွာ ထြန္းကားတဲ့အရာဟာ ေနာက္တစ္ေနရာကို ခ်က္ခ်င္းဆိုသလို ေရာက္လာတတ္တဲ့ အတြက္ အခု မထြန္းကား ေသးေပမယ့္ တစ္ခ်ိန္ထြန္းကား ေခတ္စားလာႏိုင္တဲ့ ပညာရပ္တစ္ခုအရ ေတြ႕ရွွိထားတာကို လူအမ်ားအတြက္ အသံုးတည့္မယ္ ထင္လို႔ ျပန္လည္ေဝမွ်ရတာ ျဖစ္ပါတယ္။
 
ၿဖိဳးေဝ(မဟာဝိဇၨာ)
The Ladies News
 

 

Vote: 
Average: 5 (1 vote)
Reader Choice: 

Add new comment

Plain text

  • No HTML tags allowed.
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.